Ons ware zelf &
ons valse zelf

De ontwikkeling van een 'vals zelf'.

Ons zelf, ook wel ons ware zelf genoemd wordt vrijwel altijd onderdrukt vanuit onze jeugd, dit vormt geen probleem maar als dit te sterk gebeurt ontstaat er een zogenaamd ‘vals zelf’. Een zelf dat niet eigen is maar wel van daaruit acteert en een persona ontwikkeld die niet passend is bij de ware aard van de persoon. Als we dit masker te lang dragen weten we niet meer wie we aanvankelijk waren. Met dit artikel beoog ik een zo compleet mogelijk beeld te vormen om dit relatief veelvoorkomende fenomeen vanuit de wortels te begrijpen. Veel leesplezier gewenst en ik hoop uiteraard dat het je wat brengen zal.

1.0  De geboorte van ons ego

Als jong kind zijn we nog puur onszelf (van nature) we leven vanuit ons Id. Ons Id. reageert compleet primair: "ik wil het en ik wil het nu" het zijn onze oerinstincten, deze worden ook vaak driften genoemd maar instincten vormen meer de bron waar driften de uitkomsten vormen vanuit deze bron. Daarbij leeft de baby vanuit een complete identificatie met de moeder: in de eerste 6 maanden is er dus bij de baby een complete symbiose met de moeder het kind ziet de moeder als zichzelf, na deze 6 maanden ontwikkelt het kind het ‘ik ben-bewustzijn' waardoor er een harde scheiding ontstaat tussen de moeder die hij niet anders kon zien als 'dat ben ik' en deze nieuwe realiteit: de moeder is een ander object buiten mij, dus 'dit ben ik'.

Op dat moment ontstaat ook de natuurlijke neiging het object 'moeder' te willen elimineren omdat de intersubjectieve wereld van de baby totaal vernietigd is in het kind en deze een nieuwe werkelijkheid zal moeten aangaan die nog onbestemd en blanco is voor het kind en dus doodeng is. Besef dat dit dus vanuit de oerinstincten en symbiose compleet los moet komen op in het ik-bewustzijn te treden, de voor de baby nieuwe realiteit.

Het is vergelijkbaar met in de baarmoeder en buiten de baarmoeder in de harde realiteit. Van het warme verzorgde en dragende nest naar de koude wereld waarin het zichzelf in zekere zin moet dragen (zwaartekracht). Na die eerste 6 maanden is er dus minimaal zo’n zelfde heftige ervaring voor het kind in de geboorte van het ego van het kind.

1.1  Wederkerigheid

Deze vanuit het onderbewustzijn komende drang tot eliminatie wordt echter (ideaal gesproken) opgevangen door de erkenning van de moeder die geen monster blijkt maar het kind plezier leert zien en hiermee speelt. (Vader even buiten beschouwing omdat de moeder eenmaal de drager is geweest en daarmee de identificatie is) Door deze erkenning ontstaat interactie en dit is het ontstaan van, “dit ben ik, dit kan ik”. Maar ook de belangrijke wederkerigheid wordt aangewakkerd in het jonge kind. Wederkerigheid staat voor ik geef dit en door te geven krijg ik wat terug. Het geven is niet langer meer een dramatisch verlies door het spelenderwijs geven en ontvangen. Wederkerigheid.

Het is overigens wel zo (gelukkig) dat als in een naar geval de moeder overlijdt tijdens de geboorte de vader of verzorger onmiddellijk deze symbiose-rol kan overnemen. 

Zo rond ons 2e levensjaar is ons Ego ontwikkeld (ik-bewust) dit deel wordt zich langzaam bewust dat er een buitenwereld is verder dan de moeder, vader en alles wat het ziet. Hiermee komt het kind gestaagd in de realiteit.

Zo kan creativiteit, spontaniteit en fantasievolle talenten in onze vroeg jeugd tegengehouden worden -al dan niet per ongeluk- waardoor het kind een weg zoekt om toch de speelsheid te kunnen uitten maar continue dit moet onderbreken, op den duur kan dit zorgen voor een disbalans van het ware zelf en het valse zelf. Veelal dus veroorzaakt door aspecten als ouders, school, maatschappij of cultuur.

Rond het derde levensjaar kan ook het oedipuscomplex ontstaan dit is een natuurlijk effect waarin het kind een bevoorrechte band ontwikkeld met de ouder van het andere geslacht. Hierbij wordt de andere ouder als rivaal gezien en slecht. Over het algemeen heeft een kind in het vierde jaar door dat dit geen rivaal meer hoeft te zijn. Bij jongetjes heet het oedipuscomplex en bij meisjes het elektracomplex. Het is van belang dit zo natuurlijk mogelijk te aanschouwen als ouder(s).

1.2  Superego

Al zeer snel ontwikkelt zich ook ‘het superego’ de derde vorm van het ego (naast ons Id.) dit zorgt voor het moraal in wat wel en niet kan en mag. "Dit is mijn speelgoed, blijf af", wordt langzaam door invloed van ouders veranderd in: "jij mag mee spelen en dit is niet alleen van mij". Een zeer belangrijke ontwikkeling waarin wederkerigheid kan ontstaan bij het kind.

Maar zoals in het begin te lezen is kan dit superego ook een te sterk moraal of rem vormen dat niet intrinsiek vanuit het kind zelf komt. Het vrije gevoel en gedrag wordt hierbij soms onbewust of per ongeluk onderdrukt door de verzorgers. Dit kan zich op vele wijzen uitten dat het kind stil wordt, geen vriendjes kan maken en alles doet om de waardering van zijn/haar ouders te krijgen. Op late leeftijd kan dit ook grote gevolgen hebben vanuit een ontwikkeld vals zelf, maar later hier meer over.

1.3  De drie aspecten van ons ego

Alle drie de onderdelen van het ego zijn van wezenlijk belang en onuitwisbaar of op wat voor manier dan ook te overwinnen zoals regelmatig beweerd wordt. Alleen het ego (in het midden letterlijk) is compleet bewust de rest bevindt zich in ons onderbewustzijn en daarvan zijn we ons dus ook nauwelijks van bewust. 

Het duiveltje en het engeltje wordt vaak in humoristische films verwerkt van de slechte en de goede gedachten in de vorm van het duiveltje en het engeltje op de schouder. Het Id. is zeker niet ons slechte deel want we hebben zeer hard onze instincten nodig en het superego is ook niet alleen wat hoort en wat goed is, want we hebben ook onze beheersing nodig om niet vanuit onze instincten iemand direct aan te vallen als deze iets zegt wat we niet leuk vinden.

Dit ontsluit in een notendop de drie vormen van ons Ego. Daarnaast is er iets dat grote is dan ons ego en dat is 'ons zelf'.

Ons zelf, ook wel 'ons ware zelf 'genoemd, wordt vrijwel altijd onderdrukt vanuit onze jeugd, dit vormt geen probleem maar wel als dit te sterk gebeurt, want daardoor ontstaat er vaak een zogenaamd ‘vals zelf’. Een zelf dat niet eigen is maar wel van daaruit acteert en een persona ontwikkeld die niet passend is bij de ware aard van de persoon.

Resp. ID - Ego - Superego

2.0  Voorbeeld ontstaan vals zelf

Luuk is een spontane en creatieve jongen die graag tekenen wil en houdt van fantasiedieren en speelt ook graag met de poppen van zijn zusje.

Zijn grote broer is een echte sporter en lijkt overal wel in uit te blinken. Zijn ouders en vooral zijn vader vindt eigenlijk Luuk een watje, hij moet maar wat flinker worden en meer een voorbeeld aan zijn broer nemen. Luuk zal vervolgens vanuit zijn Superego reageren (moraal, wenselijk en sociaal) en niet willen dat zijn ouders en omgeving hem niet leuk vindt. Hij besluit te doen wat zijn ouders willen en gaat ook sporten en als hij ouder is wil hij eigenlijk iets heel anders gaan doen maar om zijn vader niet teleur te stellen besluit hij het gelijk goed aan te pakken en tekent om militair te worden.

Tijdens de militaire opleiding voelt hij zich eenzaam en heeft altijd wel een klein bloknootje bij zich waarin hij tekeningen maakt wat zich even weer mens doet voelen. Hij ziet zijn leven vanuit een sombere ruit en doet zijn best om een echte vent te worden zoals hij zich voorhoudt te willen zijn. Hij belt elke week zijn vader om te vertellen dat hij het goed doet en naar zijn zin heeft. 

Dit is een voorbeeld wat in basis enorm veel voorkomt bij mensen in meerdere en mindere mate. Het ware zelf kan zich niet tot volle potentie ontwikkelen en er wordt een vals zelf (lees: on-eigen) ontwikkeld.

2.1  Behandeling dikwijls oppervlakkig

Omdat een vals zelf (in meerdere en mindere mate) zo enorm veel voorkomt is er natuurlijk ook veel hulp op dat gebied te vinden. Je kunt overal wel een coach of hulpverlener vinden dit jou weer in 'je gevoel brengt' of dat je weer leert 'vanuit je hart te leven' etc. In het beste geval komen dit soort behandelingen of sessies ongeveer hier op neer:

  • Vastzitten en gevoel tegengehouden te worden in het leven
  • Overtuigd zijn of worden dat er meer in je zit, dat je niet compleet vanuit jezelf leeft, dus op zoek gaan naar hulp
  • Ontdekken of bewust worden gemaakt, dat je te veel geleerd hebt je netjes te gedragen zoals je ouders dit wilde en eigenlijk meer doet wat zij en anderen van me willen dan dat ik dat zelf echt bepaal
  • Begrijpen dat je niet genoeg bent aangemoedigd als kind om jezelf te zijn en te doen wat jij wilde. Wellicht hadden ze zelf ook niet geleerd hoe ze volledig hun zelf konden zijn en konden ze dit dus ook niet goed overdragen aan mij.
  • Toegeven dat je een probleem hebt en er wat aan willen doen.
  • Met een methode jezelf goed leren kennen en bestuderen en de verborgen motieven onderzoeken of de beslissingen en keuzes voor nu nog wel van toepassing zijn.
  • Motivatiespeech als kers op de taart.
  • Tadaaaa....Mijn leven is nu weer van mij, ik ga weer mijn hart / gevoel volgen.


"Who looks outside, dreams;
who looks inside, awakes."
- G.C. Jung

3.0  Hoe kan dit beter?

Om te weten hoe dan wel, dienen we eerst te begrijpen waarom dit een oppervlakkige methode is en waarom het wel in eerste instantie vaak werkt.

Die hype of rush die je ervaart door de behandelaar of de sessie die zo krachtig was, is slechts de eerste stap in het duurzaam veranderen. Deze stap heet bewustwording. En in dit geval ben je in het beste geval bewust bekwaam, maar val je ook snel terug naar onbewust onbekwaam. Je weet immers waar het fout is gegaan in je leven en je weet ook wat je nu goed moet gaan doen, maar de praktijk is echter zeer weerbarstig.

Wil je weten of je verlicht bent? Ga een week bij je familie wonen.

Deze uitspraak kun je ook vertalen in "wil je weten of je getransformeerd bent, ga een week bij je familie wonen". Het omschrijft het grote verschil tussen voelen dat je bent veranderd en daadwerkelijk veranderd zijn.

Weten en beseffen dat je bij je partner, werkgever e.d. weg wil is nog niet hetzelfde als dat dit daadwerkelijk gebeurd is door erover te praten. Er is nog een hele weg te gaan, die al start met het eerste gesprek hierover, want die partner kan er voor 50% voor zorgen dat toch je bij hem of haar blijft evenals die werkgever je niet wil zien vertrekken en een verleidelijk tegenaanbod geeft. Dan zijn die gemaakte plannen ineens weer terug bij af.

Bewustwording is zoiets als jezelf bewust onbekwaam voelen, dit is ook de reden dat na veel sessies of behandelingen mensen zich door de molen gehaald voelen en vanzelfsprekend hopen dat dit voldoende is. Helaas blijkt dit zelden het geval omdat het dan pas begint. Je zwaktes inzien en weten dat je dit anders wilt gaat toepassen, is in de praktijk ofwel de weerbarstige realiteit van het leven compleet anders. Het is alsof je in theorie weet hoe je moet autorijden en de regels kent en vervolgens in die auto stapt, verbaast dat je al snel ergens tegenaan rijdt. Zo is het ook in het leven, iedere keer blijken mensen terugval te hebben omdat behandelingen niet of onvoldoende werken. Er is alleen gewerkt aan de bewustwording en er zijn wat tools aangereikt.

Zie ook punt 13 van groeibelemmerende aspecten "de veranderings-illusie"


"If you think you're
enlightened, go spend a week
with your family"

- Ram Das

3.1  Maslow’s vier stappen model

Hieronder verduidelijk ik deze even met een fictief voorbeeld van een jongen die wil autorijden, met het model van Maslow erboven:

  1. Onbewust onbekwaam
    Je denkt dat je kunt autorijden, maar dit lukt totaal niet want je weet niet eens wat de pedalen doen en waar de rem zit. Je rijdt tegen een boom gelukkig reed je niet te snel, maar je vader was er wel heel snel bij. Je bent echter overtuigd dat jij dit niet verkeerd doet en het aan de auto ligt. Je was jong (een jaar of 12 en roekeloos).

  2. Bewust onbekwaam
    He beseft dat je actie niet handig was en de begrijpelijke boosheid van je vader, zorgt dat je maar wacht tot je 18 bent om lessen te nemen, dit moet je gewoon nog leren. Dit besef kwam een paar jaar later want je vond tot je 13e dat het aan de auto lag en niet jij.

  3. Bewust bekwaam
    Je hebt net je rijbewijs gehaald maar alleen rijden zonder instructeur is nog wel erg spannend je let daarom goed op omdat je niet graag iets verkeerd doet. Vooral die rotondes vind je lastig.

  4. Onbewust bekwaam
    Je rijdt al een paar jaartjes auto en bent ook helemaal niet meer bezig met autorijden, je let uiteraard goed op maar alles gaat als vanzelf, dat schakelen en nadenken zijn nu onbewuste acties geworden net als lopen, rennen en lezen.

3.2  De rol van spelen op ons brein

Als na de eerste gesprekken, sessies of (desnoods) behandelingen blijkt dat er sprake is van een ‘vals zelf’ is het ook zeer waarschijnlijk dat spelen te beperkt is geweest in de jeugd of te veel onderdrukt waardoor het superego een te prominente rol zal spelen.

Ook al zou je kunnen stellen dat het kind wel gespeeld heeft is toch dat deel onderdrukt omdat in dit verhaal de spontaniteit, creativiteit en het fantasierijke sterk is geconditioneerd tot normaal doen en een goede baan hebben. Door eerst weer te spelen -niet te verwarren met gamen zoals met computer en telefoon- Maar te spelen in de zin van: tekenen, schilderen, nieuwe dingen bedenken, fantaseren, visualiseren.. kortom het irrationele deel ontwikkelen wat zwaar onderdrukt is en weer aandacht nodig heeft. Dit is onafhankelijk bij mannen als bij vrouwen. Jezelf de tijd en ruimte geven gek te doen valt ook al onder spelen. Vergelijk het als meer bewegen, waarbij het vaker nemen van de trap al een eerste stap is. Zo is spelen ook te interpreteren als jezelf toelaten uit een uniforme situatie te treden binnen jezelf.

We kunnen daarbij beter waken dat we bij spelen niet wederom in de competitie gaan waarbij het effect teniet gedaan wordt en zelfs averechts kan werken. Dus computergames e.d. hebben vaak dit competitieve waardoor je niet in de losheid in je hoofd komt maar in een wedstrijd met een ander of jezelf.

Uit onderzoek blijkt ook dat spelen net zo belangrijk is als slapen.

3.3  Stuart Brown

“Hoewel het niet is onderzocht, denkt Brown dat ook mensen een sterkere behoefte krijgen te spelen als ze een tijd te serieus hebben moeten zijn. Denk aan kinderen die na een lange autorit meteen de tuin in rennen. Of een volwassene die zich na een lange werkweek in het uitgaansleven stort.

Volwassenen met een ‘speeltekort’ zijn er volgens Brown slecht aan toe. ‘Ze verliezen hun optimisme, worden somber en raken vastgeroest,’ schrijft hij.

Brown onderzocht meer dan zesduizend ‘speelgeschiedenissen’ van allerlei soorten mensen. Uit zijn psychiatrisch onderzoek naar moordenaars in de gevangenissen van Texas concludeerde hij dat ze in hun jeugd vaak maar heel beperkt hebben kunnen spelen. Nobelprijswinnaars, topwetenschappers en kunstenaars hadden hun hele leven juist veel gespeeld. Sterker nog, zij speelden nog steeds!”

Er is hier veel literatuur over te vinden over hoe we onze speelsheid terugkrijgen en uiteraard het grote belang hiervan. Hieronder een heldere verklaring van Stuart Brown hierover.

3.4  Een coaching/therapie die verder gaat

Tot slot een stukje promotie voor mezelf omdat ik ook een ego heb :) 

In deze coaching en therapie leer je wat deze gedachten, emoties, en gevoelens jou willen vertellen, waar ze vandaan komen en hoe je hier regie over kunt krijgen. Want het gaat vaak over een disharmonie tussen ons onderbewustzijn en ons bewustzijn. Deze disharmonie is vaak van jongs af aan ontstaan door bijvoorbeeld: opvoeding, conditionering, relatieproblemen, scholing, maatschappij, cultuur en media. Mijn doel is mensen tot hun volle potentieel te laten groeien en daarbij de belemmerende patronen bewust te maken zodat deze weer in harmonie komen met je zelf

Wat mijn werkwijze zo anders maakt, is uiteraard op deze website hier te vinden.

Mocht je naar aanleiding van dit artikel over 'het ware en het valse zelf' vragen hebben, laat het me weten. Ik zou het daarnaast erg waarderen als je laat weten of het je geholpen heeft. .

Vertel me meer hierover

Wil je graag dat ik jou bel?:
Laat je telefoonnummer achter en ik bel je zodra het kan terug.

De Spiritueel coach volgen?

Ik waardeer het enorm dat je op mijn site bent en fijn als je me wilt volgen via Social media. wellicht spreken we elkaar daar.

Lid worden videokanaal?

Geen nieuwsbrief maar een videokanaal waarin ik tips deel en inzichten geef. Een stuk persoonlijker toch?

De Spiritueel coach