Hoe om te gaan met belerende of verwijtende gedragingen

We hebben het vaak niet in de gaten dat als we met iemand spreken of iemand spreekt ons aan, dat hier een zekere ondertoon onder verschuil kan gaan. En soms is dit niet eens verschuild maar juist heel duidelijk aanwezig. Dit heeft te maken met de drie (basis) vormen waarin we communiceren. Vanuit de dominante-, de gelijkwaardige- of de manipulatieve communicatie, die daarin de onder- of boventoon voert.

Binnen dit document te benoemen als:

  • De dominante
  • De gelijke
  • De manipulatieve

Deze toon zorgt er vervolgens voor dat we zelf ook weer in een rol kunnen schieten: vededigend, aanvallend of verwijtend.

Leren doorgronden hoe we aangesproken worden en visa versa hoe jijzelf iemand aanspreekt (soms onbewust), maakt dat je veel meer in de rust kunt komen met een ander en daardoor zal minder het vaak saboterende ego de boventoon voeren. Dit saboterende ego is vaak sterk geneigd gelijk te blijven, terwijl jij heimelijk zou willen veranderen, maar dit niet weet te doorbreken in jezelf.

Dit geeft direct ook de reden aan waarom dit gedrag en deze rollen zich blijven herhalen. En het geeft ook direct aan dat dit bij jezelf of ander alleen te veranderen is door introspectie eventueel gecombineerd met deze vanuit mijn praktijk ontwikkelde oefening. 

We vinden het vaak gemakkelijker andermans gedrag te observeren dan ons eigen gedrag. Doorde ander gestructureerd te leren observeren kun je ook makkelijker gestructureerd jezelf leren zien.

Door met deze oefening aan de slag te gaan probeer ik je te leren hoe hier mee om te gaan. Hierdoor worden gesprekken en het omgaan met anderen ook plezieriger voor jezelf en voor de ander. Daardoor zal de ander ook minder snel geneigd zijn jou belerend of verwijtend aan te spreken.

Hier is echter wel introspectie en (complete) eerlijkheid naar jezelf toe voor nodig

De handvaten die ik hiervoor vanuit de praktijk heb ontwikkeld bestaan uit de verschillende rollen die iemand kan aannemen tijdens een gesprek en om te leren hier zoveel mogelijk vanuit de gelijke op te reageren.

Stap 1 
De DGM-kenmerken

Als eerste kijken we naar de omschrijving van de verschillende vormen van waaruit iemand je kan benaderen: De dominante, De gelijke en De manipulatieve.Deze hebben ieder hun eigen gedragskenmerken: de "DGM-kenmerken". Deze rollen zijn niet bedoeld als etiketten en beogen ook niet om volledig te zijn, maar het zijn hulpmiddelen om te observeren en oefenen.

De dominante - kenmerken:

Belerend, straffend, opvoedend, verzorgend, neerbuigend. Kortom de eigenschappen die bedoeld zijn om vanuit boven-gedrag tegen je te spreken. Maar ook de leiding nemen en zeggen waar het op staat echter wel dwingend.

De gelijke- kenmerken:

Gelijkwaardig, emotioneel volwassen, neutraal, gezellig, aardig, onderzoekend, geïnteresseerd, kortom de eigenschappen die bedoeld zijn om jou serieus te nemen. Maar ook eerlijk en soms hard of direct en confronterend.

De manipulatieve- kenmerken:

Klagend, vanuit verwijt en emotie reagerend, zeurend tot dreinend doorgaan op thema, snel van streek tot aan huilend, niet wetend of doen alsof niet wetend, kortom vanuit klaag en vraaggedrag je benaderen. Maar ook onderdanig of infantiel.

Stap 2
Kernzinnen maken van de DGM-kenmerken

Bestudeer bovenstaande modellen goed, we gaan hier nu drie krachtige betekenissen aan geven:

  • De dominante geeft het gevoel dat iemand me straft
  • De gelijke geeft het gevoel dat we gelijkwaardig zijn
  • De manipulatieve geeft het gevoel alsof de ander me steeds iets verwijt

Hier kun je ook eigen kernzinnen voor gebruiken op basis van de benoemde DGM-kenmerken. Zorg wel dat ze duidelijk en krachtig blijven om goed de verschillen te kunnen duiden. Schrijf deze op.


To be yourself in a world
that is constantly trying
to make you something else
is the greatest accomplishment
- Ralph Waldo Emerson

Stap 3
Verbale & non-verbale communicatie 

Om gedrag te leren zien is het van belang drie en wellicht zelfs vier vormen hierin te onderscheiden: De verbale communicatie, De non-verbale communicatie, de gecamoufleerde verbale communicatie. Daarnaast kan (zelden) de vorm van het valse compliment voorkomen.

Verbale communicatie laadt zich duidelijk raden, het is de directe vorm waarmee iemand spreekt vanuit elke rol: straffend, gelijkwaardig of verwijtend. Het is overigens wel een kunst om te leren of er daadwerkelijk onder deze verbale communicatie (directe communicatie) niet nog een dubbele laag zit die non-verbaal is.

Non-verbale communicatie dit is de communicatie die vanuit het gezicht of lichaam is af te lezen soms duidelijk soms subtiel. Als voorbeelden: Aan het gezicht van de persoon was duidelijk te zien dat deze niet blij was. De verliefdheid straalde af van die twee mensen. Je zag duidelijk dat die jongen het eten niet lekker vond maar uit beleefdheid at hij het toch op.

De gecamoufleerde verbale communicatie: 
Deze vorm van communiceren is al een stuk complexer omdat het ten eerste niet altijd zichtbaar is (zonder oefenen) en ten tweede dit dikwijls ook voor misverstanden zorgt. Hert is als ware de verbale communicatie met een non-verbale ondertoon.

Het lijkt er hierbij op dat hoewel iemand sociaal reageert (verbaal) er onderhuids (non-verbale) iets anders wordt getoond, soms zeer subtiel. Let wel dat dit ook je eigen interpretatie is en dat je deze niet altijd voor waar moet nemen..

Een voorbeeld die dit verduidelijkt:
Een spreker uit een ogenschijnlijke compliment vanuit De gelijke "Oh je ziet er toch leuk uit?" maar door het 'Oh' of de tone-of-voice wordt er door de ontvanger wat anders gehoord en opgemerkt. De spreker lijkt dus jou vanuit die rol toe te spreken maar doet dit volgens jou vanuit 'De dominantie' waarop de ontvanger automatisch in 'De manipulatieve' schiet, want deze hoort een kritische ouder en denkt: "ik zie er dus niet uit".

Het antwoord op "Oh je ziet er toch leuk uit", is dan per definitie verwrongen.

Vals compliment
Soms kan je niet anders dan iemand op zijn tekortkomingen wijzen. Maar hoe doe je dat zonder onsympathiek over te komen?

Eén van de manieren om dit te doen is door het geven van een zogenaamd vals compliment. Dat is een compliment met een dubbele bodem. Vriendelijk in woorden, maar met een venijnige bedoeling.

Hieronder een goed voorbeeld van hoe iemand vanuit zijn positie niet rechtstreeks kan zeggen wat hij wil dus dit vrij kundig/ sluw weet te spelen.

Vanuit het model lijkt het dus de gelijke te zijn die in een verborgen rol van de manipulatieve zit.

Stap 4
Het DGM-model in praktijk brengen 

Nu we de kernzinnen gemaakt hebben en meer weten over de verschillende vormen waarin mensen communiceren, kunnen we dit gaan toepassen in de praktijk. Lees het gerust anders nogmaals of print het deel van de kenmerken en de verschillende communicatievormen (verbaal/non-verbaal). 

Ik raad aan om aan het einde van de dag notities te maken en hierbij kun je gebruik maken van het DGM-analyse model. Hierin kun je duidelijk bekijken wat er met je gebeurt vanuit de drie rollen en zien of je in 'de gelijke' blijft of in 'de manipulatieve' of 'de dominante' schiet. Let wel, het is onmogelijk, om als je zekere patronen hierin hebt, dit snel te veranderen. Dit model geeft je wel een betere inzage en vaak zal deze inzage in combinatie met het oefenen ermee tot veel voordelen (kunnen) leiden.

Het zal in het begin wat moeilijk zijn om hier mee te oefenen of zelfs tegennatuurlijk voelen, dit is allemaal logisch zeker in het begin omdat we ons vaak nauwelijks bewust zijn welke rol we aannemen als we belerend worden toegesproken of wanneer iemand heel snel emotioneel reageert op één voor jou ogenschijnlijk normale opmerkingen.

Het werkmodel 
Observeer jouw reacties op de DGM-kenmerken van Stap 1 waarmee iemand je benadert

vergelijk dit met de DGM-analyse van Stap 5 hieronder om te analyseren wat voor reactie dit bij jou oplevert.

Onderzoek bij jezelf in hoeverre jijzelf de dominante-rol of manipulatieve-rol inneemt als omschreven in deze DGM-kenmerken.

Nu komt het erop aan of je in de aktie wilt of durft te gaan:
Na deze bewustwording komt het erop aan of je iemand gaat aanspreken om dit te veranderen of in de introspectie gaat om bepaalde gedragingen bij jezelf te veranderen.


I am not what happened to me I am what I choose to become 
- Carl Jung

Stap 5
DGM-analyse

Gebruik  dit model nadat je je eigen gedragingen hebt geobserveerd vanuit de drie rollen waarin mensen je aanspreken. Probeer ook voorbeelden vanuit je geheugen waarin je herkend wat er gebeurt met je als iemand je vanuit bijvoorbeeld de dominante-rol toespreekt, of juist heel erg verwijtend of klagend naar je doet (manipulatieve-rol). Probeer in analyse hiervan zo eerlijk mogelijk te zijn naar jezelf. Het heeft geen zin om in het verwijt te schietenvan die persoon, hoewel dit soms natuurlijk is, maar besef dat dit is om jou te leren minder last te hebben van dit verwijtende of dat belerende. Het is voor jezelf.

Observeer jouw reacties op de vorm “De dominante" die je toespreekt:

De dominante: word je zelf ook de dominante door je gevoel te onderdrukken en de ander te bestraffen en ook neerbuigend te doen dus ga je er als ware met gestrekt been in en ga je de competitie of strijd aan?

De gelijke: Of blijf je in je gelijkheid door rationeel de zaken te scheiden van de emotie die eronder ligt. Dus ga je niet mee met de belerende emotie van de ander en blijf je kalm en bedaard bij de feiten en laat je je niet van je stuk brengen.

De manipulatieve: kom je in een wat neerbuigende rol of reageer je irrationeel vanuit emotie. Voel je je klein worden en blijf je op de vlakte door beter niks te zeggen uit angst dat de ander nog vervelender gaat doen.

Observeer jouw reacties vanuit de vorm “De gelijkewaardige” die je toespreekt:

De dominante: kom je ondanks de redelijke benadering zelf in een rol van de dominante door iemand te willen leren vanuit vaderlijk/moederlijk gedrag. Kortom accepteer je niet de gelijkwaardigheid die wordt gevraagd maar ga je zelf juist in boven gedrag zitten.

De gelijke: blijf je in de gelijkwaardigheid en probeer je de ander niet te overtuigen als deze gewoon redelijk blijft en rustig ook al ben je het niet (altijd) eens met wat die ander zegt?

De manipulatieve: Reageer je snel vanuit pijn of gemis of ervaar je irrationele emoties die je maar moeilijk kunt onderdrukken wanneer iemand juist gelijkwaardig met je wil spreken of heb je in het moment niet door dat iemand juist vanuit de volwassene tegen je spreekt en er dus geen enkele dubbele laag achter zit om jou een lesje te leren of emotioneel van je stuk te brengen?

Observeer jouw reacties vanuit het “De manipulatieve” die je toespreekt:

De dominante: Worden bij jou ouderlijke gevoelens aangewakkerd en stap je in de rol van redder als iemand zich feitelijk wat infantiel gedraagt of heel erg vanuit klagen en verwijt zit. Of doe je er wat lacherig over als iemand zich kinderachtig gedraagt waardoor je dus boven de ander staat.

De gelijke: Merk je duidelijk dat dit gedrag is dat bij het type ‘de manipulatieve’ hoort maar heb je niet de neiging om hier lacherig over te doen of neerbuigend over te doen. Help je daarentegen juist deze persoon zich te herpakken en blijf je in de gelijkwaardigheid en empathie, iedereen spreekt immers weleens vanuit pijn of klaagt soms terwijl het overdreven is.

De manipulatieve: Verward dit gedrag je wat als iemand jou van alles verwijt of heel erg vanuit verleden en pijn spreekt tegen wat je allemaal fout doet (voorbeeld). Of ervaar je dat je zelf meegaat in de rol van de ander (symbiose) in dat geval voel je je ontvoert door hoe iemand feitelijk infantiel tegen je spreekt.

Visa versa als je ontdekt dat jijzelf iemand vanuit een belerende rol aanspreekt of vanuit een klagende en wat verwijtende rol benaderd. Noteer dit (bijvoorbeeld s' avonds) zodat je kunt doorvoelen wat dit met de ander kan doen.  Gebruik hierbij weer de DGM-analyse

Door deze rollen te herkennen in jezelf zul je ontdekken dat je uiteindelijk liever de gelijke blijft ofwel gelijkwaardig met iemand.

Stap 6
DGM-observatie en introspectie

Merk je vooral dat een ander of andere jou manipulatief of belerend toespreken? (observatie)

  1. Gedragingen aanschouwen vanuit de DGM-kenmerken
  2. Eigen reactie hierop noteren
  3. Gedragingen ander en jezelf rubriceren (resp. de dominante, de gelijke, de manipulatieve)
  4. Praktische aanpassingen doen in eigen gedragingen door in de gelijke te komen gebruik hiervoor de DGM-analyse
  5. Zoeken (waar nodig) om de ander hier ook in te brengen. Soms moet hier wat voor geforceerd worden bij die ander.

Bij relaties c.q. intimi
Gesprek aangaan, niet in verwijt maar vanuit een innerlijke gevoel van redelijkheid en waar je het op kunt brengen liefde. Heb het daarbij enkel over de vorm van het gesprek. Blijf hierbij in de gelijke al zal de mogelijkheid zijn dat de ander dominant of manipulatief blijft. 

Bij minder bekenden
Accepteer dat die ander niet zal veranderen en blijf je eigen gedragingen observeren door niet (ook) in de manipulatieve of dominante rol te schieten.

Merk je vooral dat jij een ander of andere manipulatief of belerend toespreekt? (introspectie)

  1. Je eigen gedragingen aanschouwen vanuit de DGM-kenmerken
  2. Vanuit introspectie en eerljikheid beseffen wat dit met die ander(en) doet gebruik hiervoor de DGM-analyse
  3. Gedragingen van een ander of anderen opschrijven en rubriceren in wat jou gedrag met hun doet (voor een completer beeld)
  4. Praktische aanpassingen doen in eigen gedragingen mogelijk door schaduwwerk
  5. Beseffen welke voordelen van je gedragsveranderingen kunnen opleveren voor jezelf en anderen Zie stap 8

Bij relaties c.q. intimi
Gesprek aangaan, en erkennen dat je bemerkt hebt dat je de ander manipulatief of belerend benaderd en dat je hier aan werkt dit te verbeteren. Vraag ook of die ander jou hier in kan helpen (eigen invulling hiervan maken)

Bij minder bekenden
Blijf observeren of je verbeteringen ziet tijdens gesprekken/contact en vraag af en toe wat de ander van het gesprek vond, vraag hierbij specifiek (ook) naar de vorm van het gesprek en niet de inhoud. (eigen invulling hiervan maken)

Stap 7
herhaling leidt tot groei

Als gezegd is het (vrijwel) onmogelijk om patronen die al jaren spelen in een vingerknip te veranderen of kwijt te raken. Dit model zorgt echter wel voor bewustwording van je eigen gedragingen en dit kan alleen vanuit de praktijk en door anderen te observeren. Een ander veranderen is al complex maar jezelf veranderen is nog complexer. 

Door absolute eerlijkheid naar jezelf en zo min mogelijk sturen van een ander kun je ontdekken waarin je vastloopt als iemand je verwijtend, belerend, klagend, straffend, neerbuigend of emotioneel toespreekt. Je kunt alleen maar regie krijgen over je eigen gedrag als je compleet bewust wordt van hoe je hierop reageert. Je kunt alleen maar dit veranderen door naar jezelf te kijken en niet de ander. Een ander neemt feitelijk regie over jouw gedrag doordat jij verandert, je kleiner voelt of minder. Alleen door deze regie weer terug te pakken en in de gelijke te komen, is het eventueel mogelijk die ander daar ook te brengen. 

Wanneer jij je echter boven de ander voelt en belerend doet (de dominante), is de verleiding te veronderstellen dat het aan de ander ligt. Maar door vanuit het DGM-model te kijken of je daar echt blij van wordt kun je ook bedenken wat dit met de ander doet en je afvragen of het niet beter is om gelijkwaardig(er) te blijven met die ander (de gelijke-rol).

Stap 8
Voordelen DGM-model achterhalen

Er zijn vele aspecten die kunnen verbeteren in jezelf waardoor je veel meer regie krijgt over omgang met anderen. Hieronder zeven voorbeelden die kunnen leiden tot een goed besef en groei vanuit dit DGM-model.

  • Leren beseffen hoe we iemand aanspreken en hoe we aangesproken worden
  • Leren meer in de rust kunnen komen met een ander
  • Leren ontdekken hoe we zelf in boven gedrag of klaaggedrag schieten
  • Leren meer bij je intrinsieke zelf kunt blijven en in gelijkheid - De gelijke
  • Leren hoe gesprekken meer plezieriger voor jezelf en voor de ander wordt
  • Leren secundair reageren, dus je eigen gedragingen overzien
  • Leren observeren van andermans gedrag en daarmee je eigen gedrag

Mocht je naar aanleiding van dit DGM-model nog vragen hebben, laat het me weten. Ik zou het erg waarderen als je laat weten of het je geholpen heeft. Mijn doel is mensen tot hun volle potentieel te laten groeien en daarbij de belemmerende patronen bewust te maken zodat deze weer in harmonie komen met jezelf.

Wil je graag dat ik jou bel?:
Laat je telefoonnummer achter en ik bel je zodra het kan terug.

Spiritueel coach volgen?

Ik waardeer het enorm dat je op mijn site bent en fijn als je me wilt volgen via Social media. wellicht spreken we elkaar daar.

Nieuwsbrief Spiritueel coach

Ontvang diverse tips, adviezen en oefeningen via mijn nieuwsbrief.

Fer Overdijk
Spiritueel coach & therapeut

Libelleveen 268
3205 SG Rotterdam
Nederland

06-18169629
info@spiritueelcoach.com
www.spiritueelcoach.com