Kerstmis is ontstaan vanuit een complexe aaneenschakeling vol mythes en boodschappen, maar ook de commercie speelt sinds bijna honderd jaar een grote rol. Want we weten natuurlijk de geboorte van Jezus en we kennen de kerstman die vooral het commerciële karakter al zo’n honderd jaar representeert. Maar kerst doet ons allen toch meer; er ontstaat een krachtige energie die velen voelen vooral vanwege het (bijna) universele effect ervan. Deze energie kan ons zowel binden als juist meer eenzaam maken. De energie eromheen wordt ook versterkt door het afronden van het jaar in aantocht naar het nieuwe jaar. In dit artikel lijkt het me mooi hier wat dieper in te gaan vanuit de theologie, mythologie, commercie en met name ook ‘de geboorte’ waar we tenslotte allemaal mee te maken hebben. Veel leesplezier gewenst!

‘De mis op Christus geboorte’ (kerstmis)
Kerstmis herdenkt en viert het oergegeven van de geboorte: ieder mens is een geboren wezen, en bovendien geboren in een gezin.

Een kind wordt geboren, een uniek kind weliswaar, maar uiteindelijk alleen uniek in mythische zin, de zin waarin elk kind uniek centraal staat in het existentiële drama. Maar een keer per jaar, worden we door de schijnbaar onweerstaanbare kracht van Kerstmis teruggetrokken naar ons punt van oorsprong: familie. 

Familie brengt ons in een geschenk-economie, Wereldwijd ontstaan stortvloeden aan geschenken, alleen met dien verstande dat ze zullen worden doorgegeven. Met Kerstmis geven we ritueel onze eindeloze keten van geschenken. We ondersteunen daarmee het transgenerationele erfgoed van de familiekern.

De drie wijzen gaven namen ook geschenken meer voor de geboorte van Christus, goud, wierook en mirre mogelijk zijn christenen geïnspireerd daardoor waardoor ze elkaar cadeaus gingen geven op kerstmis. Het is verder actief geworden rond de middeleeuwen in verschillende delen in Europa. Sinterklaas gaf cadeautjes aan kinderen in de 17e eeuw en Nederlanders die naar Nieuw Amsterdam emigreerde hielden aan deze gewoonte vast. In de 18e eeuw namen de Amerikanen dit over en hebben Sinterklaas verbasterd tot Santa Claus waar later de kerstman uit voortgekomen is. Echter is er over deze kerstman weer meer te vertellen verderop in dit artikel.

Waardoor we dus nog steeds cadeaus geven vanuit deze theologie, oer-traditie of mythologie om de werkelijkheid hiervan in het midden te laten.

Ook de familiehaard waarnaar we op kerstdag terugkeren, of deze nu echt of slechts symbolisch is, door ernaar terug te keren, erkennen we het feit dat ieder van ons onvervreemdbaar en gelijkelijk behoort tot een enorm familieverhaal - een verhaal dat doorsijpelt in het bredere verhaal van de mensheid. Kerstmis gaat over ‘erbij horen’, onvervreemdbaar erbij horen, het erbij horen dat letterlijk ons geboorterecht is.

Los hiervan en alles afpellend, kunnen we ook deze familiekern niet hebben en geen band hebben hiermee. Ieder mens is een geborene en heeft een biologische moeder en deze familie kern zit natuurlijk zowel bij mensen als vele diersoorten gegrift in ons oer-brein. Niet alleen vanuit dit leven maar vele duizenden jaren terug ontstaan.

Data en jaartelling

Nu we toch bij jaartallen zitten, Kerst werd naar het schijnt voor het eerst in het jaar 336 voor het eerst gevierd op 25 december. Wanneer Christus geboren zou zijn is ook niet bekend, 25 december had vooral te maken met dat veel vieringen op die tijd plaats vonden vanuit verschillende volken en landen. Een Christelijke Bisschop zou deze datum hebben gekozen om te voorkomen dat het volk anders een andere heidense datum gekozen zou hebben die toen populair was. Het is dus goed mogelijk dat we de verkeerde dag vieren, want er is ook bekend dat deze geboorte in november heeft plaatsgevonden. Evenals de Christelijke jaartelling waar we aan vast zitten met terugwerkende kracht is vastgesteld, rond 525 AC door een Scytische monnik en tijdrekenaar Dionysius Exiguus. Echter, toen bestond ook nog niet het jaar 0 dus is er bij 1 begonnen met tellen. Gekscherend is het ook maar goed want het is lastig om bij het begin van het ontstaan van de aarde te beginnen met terugwerkende kracht, of wellicht de eerste rechtop lopende mens, je komt dan immers op hele vreemde getallen.

Tussen hoop en realiteit
Kerstmis is ook de donkerste tijd in het eindigende jaar dat mensen tussen hoop en realiteit brengt. Het stelt ons voor keuzes in ons leven die tot een trechterpunt lijken te leiden in onszelf. Het einde en het nieuwe begin, de geboorte van een nieuw jaar met nieuwe kansen vanuit onze hoop. Het besef ontstaat bij velen dat we iets moeten veranderen of transformeren in onszelf of binnen onze relaties met anderen. Aangevoerd door de energievelden die (bijna) wereldwijd voelbaar zijn en naar binnen stromen in de diepe lagen tot in ons hart of juist onze buik waar vaak angst voelbaar is. Dit brengt ons ook tot een grens en soms ook de spagaat tussen deze hoop vs. realiteit. De universele energie die ook als een zekere druk of zwaarte kan voelen. Dus er kan ook juist een matheid ontstaan in onszelf die de realiteit benadrukt en de hoop wegdrukt, ons naar binnen keert of zelfs triest maakt. Dit komt ook door deze energievelden die zowel het donkere als het lichte in ons naar boven kan halen. Dit benoem ik omdat veel mensen ook zich erg triest kunnen voelen en de eenzaamheid benadrukt wordt. Het belang om mensen een hart onder de riem te steken en te vragen hoe het met ze gaat of dat je iets kunt doen. Dat is ook kerst. Dat extraatje bij de maaltijd soms bij de voedselbank of Leger des Heils.

Het is niet alleen het christendom dat kerst uitdraagt en ook niet de kerstman die we eraan verbonden hebben en die hier compleet los van lijkt te staan. Ook heeft natuurlijk niet iedereen het ‘familiegevoel’ zoals ik hierboven omschreven heb en kan dit zelfs oneerlijk voelen. Maar ieder mens heeft een biologische moeder en vader dat verbonden zit aan het oer begrip van familie met een tapijt of legioen aan voorouders die in onze genen en ziel zitten opgeslagen.

Het zit dus veel dieper in de mens en gaat met name over ‘geboorte’ in het algemeen, iets wat een zeer breed begrip is die tot ver in de oudheid is ontstaan ver voor de mens op aarde was.

Van donker naar licht
Geboorte en dood gaan hand in hand, een geboorte ontstaat ook vanuit het duister in de baarmoeder naar het licht toe in de harde realiteit gaan we van warm naar koud toe en van compleet gedragen worden (9 maanden) naar jezelf moeten dragen in zwaarte van de zwaartekracht die ineens aan ons trekt. Geboorte heeft zoals men weet ook veel gevaarlijke elementen door de kwetsbaarheid die ermee gepaard gaat. We zitten dus met onze geboorte al dicht bij de dood met de diepe wens tot leven vanuit onze ouders omdat we zelf nog zo broos en teer zijn, wellicht vandaar de term ‘sterveling’.

Donker en licht komt in de mythologie in veelvoud voor, de geboorte van de zon en het sterven van de zon aan het eind van de dag; waar de zonnegod Ra voor het licht stond en Amon voor het duister. Afgebeeld als een mensfiguur met een valkenhoofd, die van gedaante veranderde. Ook wel Ramon genoemd.

Dit is ook terug te zien in het overbekende Yin en Yang, het vrouwelijke (aarde, koude, het noorden, vochtigheid) en het mannelijke (hemel, warmte, het zuiden, droogte), waarbij de tegenstellingen juist harmonie vormen. Dit is veel later ook door Jung geïnitieerd voor de Anima en Animus die in harmonie dient te zijn vanuit het ons onderbewustzijn.

Er werd aangenomen dat Ra regeerde in alle delen van de geschapen wereld: de hemel, de aarde en de onderwereld. Hij was de god van de zon, orde, koningen en de hemel.

Er werd aangenomen dat Ra regeerde in alle delen van de geschapen wereld: de hemel, de aarde en de onderwereld. Hij was de god van de zon, orde, koningen en de hemel.

De kerstboom 
is de ‘tree of life’ en de lichten daarin vertegenwoordigen het licht in de duisternis of de bezieling hiervan.

"ik vroeg Jung naar de kerstboom: hij zei dat het een geweldig symbool was omdat het leven was dat in de winter groeide, de winterzonnewende, en dat is wat Christus is, het licht in de duisternis"

Van oorsprong werden bomen vermoedelijk door de Germanen gebruikt als symbool voor het goddelijke en vruchtbaarheid. Het was een denneboom geworden omdat deze het minst zijn bladeren verloor, de meest groene boom, of naalden in dit geval. De boom werd o.a. gebruikt tijdens de midwinterdag om de intocht naar de lente te vieren of vereren. Daarom werden deze bomen versierd met appeltjes. De oorsprong was dus puur praktisch en omdat ze het mooie bomen vonden. 

Later rond 1500 namen christenen het over om er de christelijke winterfeesten mee te vereren, de bomen werden toen al flink versierd.

Er is ook verzet geweest door het Vaticaan in de negentiende en twintigste eeuw. Deze bomen hadden immers een heidense oorsprong en weinig van doen met het christelijke kerstfeest.

Toen er nog geen kunstlampjes waren werden er ook kaarsen in gezet dit wilde nog wel eens verkeerd aflopen, dit is niet zo lang geleden. Pas in 1890 waren de eerste kerstlichtjes, of beter peertjes, deze enorme boom stond toen in het Witte Huis met honderd peertjes.

Geboorte, dood en herrijzen Jezus
De geboorte van Jezus (kerstmis) vertegenwoordigd vooral de oer-geboorte maar ook later het herrijzen. Dit herrijzen is ook bekend van het verhaal over de Phoenix die na een bepaalde periode verbrand (kruisiging) waarna uit zijn as een nieuwe jonge Phoenix verrijst (de opstanding) Onsterfelijkheid is hierbij het thema, de dood lijkt nodig om nieuw leven te vormen. Ook is de Phoenix een reiziger wat weer staat voor het avontuur en het leven aangaan. De reiziger kijkt vooruit niet naar boven dus Jezus in onszelf voelen en niet buiten onszelf zoeken is wellicht ook de ware betekenis. De Phoenix is zoals we weten een vuurvogel dit idee zit ook in het diepere zuiveren met vuur en niet het dopen met (heilig) water. Het vuur zou Jezus niet treffen omdat zijn geloof zuiver was. Vandaar ook het vuur van de hel die dus wel loutert voor de niet gelovige.

Voor de duidelijkheid dit is allemaal observatie van mijn kant en zeker niet kwetsend bedoeld voor gelovige.

Het kerstmaal
De kerstmaaltijd is niet zozeer vanuit het laatste avondmaal, dit lijkt me ook rancuneus, maar is vooral de oervorm van na de jacht rond de tafel gaan met de hele familie, er werd bijvoorbeeld een zwijn of varken geroosterd. Waar zwaar gedronken werd om de ellende te vergeten van de veldslagen. Gelijkend aan rond de haard waar we rond een groot vuur zaten. Uiteraard verschilde dit per continent maar de basis was hetzelfde. Een ander optie is dat het kerstmaal eveneens overeenkomt met de geschenk-economie, het eten en drinken valt in dezelfde sfeer van geven en delen en ontvangen met de familie en vrienden als middelpunt. Vanuit de kern ging het om het vieren van iets dat voorbij was en de ontspanning die hierin vrij kwam, dit doe en deel je met intimi.

De kerstman 
Onze kerstman is ook niet zomaar ontstaan en was al eeuwen lang een legende dat omstreeks 1840 nieuw leven werd ingeblazen en in de personage zoals we het nu kennen in opdracht van Coca Cola in de jaren ’30 is verbeeld tot de vrolijke dikke kerstman met zijn acht rendieren in opvallend rood met witte baard en bont.

Het wit vertegenwoordigt het wit de kou en sneeuw van de noordpool, en het rood de warmte het vuur, de haard komt ook erbij (al was dit er al), het gezin en de cadeautjes. De kerstman zelf komt mogelijk voort uit Odan, een strijder vanuit de Noorse mythologie rijdend op Sleipnir met een rode cape en lange baard, Sleipnir het paard had acht poten en kon vliegen. Zie ook de acht vliegende rendieren die de kerstman later kreeg.

Odin wordt ook geassocieerd met de wilde jacht: een spookachtige groep jagers die te paard luidruchtig door de hemel razen. Achter de jagers volgden mannen en vrouwen die op gewelddadige wijze aan hun einde waren gekomen. 

Odin rijdend op Sleipnir, het snelste achtbenige paard. Deze bracht hem van de hemel naar de onderwereld

Mythe van de Spynx
Bekijk de mythe van de Sphinx Een gevleugeld monster met een vrouwenhoofd en een leeuwenlichaam. De beroemde beelden voor de piramides als waker van het graf. De Sphinx stelde een raadsel voor over de drie tijdperken van de mens, waarbij degenen werden gedood die er niet in slaagden het op te lossen, totdat Oedipus succesvol was, waarop de Sfinx zelfmoord pleegde door zich van de rots te laten vallen en de Theben bevrijd waren en verlost van de vloek van de Spinx. Het verhaal is relatief simpel maar er zijn zeer veel beroemde schilderijen van gemaakt met de Sfinx en Oedipus, Oedipus die overigens zijn vader vermoorde (ingefluisterd door een Oracle dit te moeten doen) en met zijn moeder trouwde. Hier is ook Freud door geïnspireerd met het ‘Oedipus complex’.

Dit zien we sterk terug in de neigingen tot het doden van een mythe of geloof. Het verhaal van de sfinx is hier niet zozeer de bron van maar wel een in mijn optiek mooi voorbeeld van hoe een mythologisch wezen zichzelf als het ware opheft om juist nieuw elan te geven, wat ook weer de kern is van sterven om geboren te worden, net als de Phoenix. In dit geval een opoffering, waarop Oedipus de kroon kreeg van de Thebes en met zijn koningin kon trouwen, zijn moeder. Te bedenken dat in die tijd het heel normaal was met familieleden te trouwen zeker in koningsgezinnen.

Maar zodra dit doden van een zekere waarde tot niet een nieuw waardevol aspect of nieuwe voedingsbodem leidt, vormt dit vaak een zekere matheid in ons. De mens wordt meestal niet gelukkig met het compleet ontbreken van geloof, mythe, cultuur, geschiedenis, muziek, kunst of elke andere vorm die ons gevoel en hart raakt. Dit zijn allen aspecten die ons binden en ons mens maken, zij vormen een voorname kern in onszelf. Ze komen ook allen terug in onze dromen, in de liefde in het wegdromen bij muziek of een film. Zodra we dit compleet ontzien in onszelf ontstaat er een gemis aan diepe waarden en betekenis. Het valt niet te ontkennen dat 84% van de aarde gelovig is, dit is niet te verwaarlozen en zeker niet te zien als geloven die ons niet gelovige willen bekeren anders zou dit continue plaatsvinden. We ervaren zeker in Nederland juist een sterke ont-kerking mede door onze vrijheidsdrang of drift. Maar dit heeft ermee te maken dat hier bijvoorbeeld Boedhisme, Hindoeisme of Taoïsme niet heel sterk aanwezig is, dit zijn stromingen die juist mensen naar binnen laten keren en laten wakker worden in zichzelf.  

Oedipus en Sphinx, hier afgebeeld in een verleidelijke pose, wellicht om hem bijna te verslinden als hij het raadsel niet oplost.

Doodredeneren
Iets doodredeneren is iets wat fijn zou kunnen voelen of waar je je juist goed bij zou kunnen voelen, bagatelliseren en er een rationele verklaring aan geven die dit goede gevoel wegneemt.

Op het moment dat je geloof (ook geloof in jezelf of anderen) compleet doodredeneert is er het risico dat elk gevoel hierin ook vermoord wordt. Je verliest hiermee de diepere waarde.

Hiermee wordt als ware elke droom als een zeepbel en de liefde beredeneerd als niets meer als een stofje in ons brein. Het doodredeneren van alles dat we waarnemen of voelen maar ook de soms ontnuchterende wetenschappelijke benadering van bepaalde emoties leiden zelden tot een warm gevoel erover. Zo kunnen we dingen doodredeneren of soms zinloos ontnuchteren:

Quote: “Soms is het fijn om dronken te zijn en te feesten en vooral te genieten, je wilt niet precies weten dat dit werken voor je lever is, dat je de volgende morgen een kater kan hebben en een droge mond. Dat de alcohol je denken onderdrukt en scherpe blik en je mogelijk leuker en vrolijker doet alleen door die alcohol. Het leven is mooier met rationele en irrationele belevenissen immers. We willen van de film genieten en niet van tevoren weten hoe de film eindigt. We willen niet op een rij zetten met feiten waarom iemand je beste vriend(in) is maar vooral voelen dat dit zo is en het gewoon weten zonder te meten.”

Maar ook het te zwaar commercialiseren van kerst, zorgt ervoor dat de diepere betekenis en waarde verloren kan gaan. We zijn geheel verbonden met een commerciële maatschappij die ons lijkt te sturen naar overmatig consumeren. Dit reikt natuurlijk veel verder dan 'het hart van kerstmis'.

De reden dat ik doodredeneren opneem is dat commercialiseren ook vaak de kern in zich heeft om sterk te ontnuchteren juist vanwege de bombastische karakter ervan dat er vaak mee gepaard gaat.

Bekende voorbeelden in Nederland zijn, de korte duur van Sinterklaas waar als deze sint het land nog niet verlaten alle winkels kerst uitstralen omdat dit meer verkoop oplevert en hier hogere bedragen aan worden uitgegeven, zeker voor we in Lock-down moesten. Maar ook

Het onvermijdelijke is dat kerst net als andere aan geloof gerelateerde tradities of feesten als Pasen en Pinksteren, routinematig gecommercialiseerd worden. Onze kernmythes zullen dan ook commercieel worden uitgevoerd. 

Hiermee komen we naast de theologische, mythologische en commerciële verklaring ervan, tot een vierde component.

De kern 
Het raakt tot het diepste niveau van onze biologie. Waarbij 'de geboorte' dankbaar wordt ontvangen door familie en een legioen aan voorouders, wat vele duizenden jaren teruggaat. Ieder van ons heeft een biologische moeder en vader die ons samen binden in een groot tapijt van voorouders, die allemaal voor ons zouden zorgen als ze konden of wilde (niet iedereen voelt uiteraard deze koestering vanuit het gezin). Zorg voor het kind is echter het aangeboren patroon en doel van het gezin door de eeuwen heen. We zijn hier natuurlijk niet alleen in want dit geldt evengoed voor alle dierlijke wezens. Alle dieren worden geboren. Alle dieren beginnen hulpeloos, kwetsbaar, klein, teder en nieuw aan het leven. Kuikens, welpen, kalveren, kitten, puppy’s enz. Het heilige kind: geboorte van christus. Natus, van het Latijnse woord wat 'is geboren' betekend.

En elk "kind" is als een 'inboorling', geboren uit een thuis, een plaats, een omgeving, die het kind vrijelijk zal koesteren en ondersteunen. De schenking van de geboorte, en het kind verder naar volwassenheid brengt, is onze gemeenschappelijke nalatenschap: de nalatenschap van 'de natuur'.

Conclusie
Samengevat zijn er zo'n tien invloeden te benoemen wat de diepere laag van kerst verklaard en wat dit doet met ons. Het geeft een mooie maar voor sommige ook zware of eenzame energie rondom kerst:

  1. theologische invloeden vanuit het Christendom
  2. Mythologische invloeden die dit versterkt vanuit verhalen en legende
  3. Het oer-gevoel van geboorte
  4. Het oer-gevoel van gezin en de familie met de voorouders
  5. Het cultiveren van geschenken geven en doorgeven
  6. De commercie die de geschenken-drift versterkt – geschenken versterken het familiegevoel
  7. Het einde van het jaar dat nadert met een zekere zwaarte
  8. Het puur biologische aspect vanuit de natuur dat alles omtrent geboorte versterkt in ons diepste zijn.
  9. De oer-haard die ook de aarde vertegenwoordigd
  10. De kerstman waardoor het geven van cadeaus voor alle generaties geldt

Dit zijn grofweg de aspecten die ons, al zijn we compleet ongelovig, toch dat kerstgevoel geven of deze energie geven die (bijna) wereldwijd voelbaar is. Het herhaaldelijk draaien van kersmuziek, uitzenden van dezelfde kerstfilms elk jaar valt in mijn optiek onder commercie die zowel goedbedoeld als puur commercieel bedoeld is.

Dat je de diepe sprankeling van de geboorte van licht in je hart zult mogen ervaren en uitstralen.

Mooie kerstdagen en een
Liefdevol nieuwjaar gewenst.

Wil je graag dat ik jou bel?:
Laat je telefoonnummer achter en ik bel je zodra het kan terug.

De Spiritueel coach volgen?

Ik waardeer het enorm dat je op mijn site bent en fijn als je me wilt volgen via Social media. wellicht spreken we elkaar daar.

Nieuwsbrief De Spiritueel coach

Ontvang diverse tips, adviezen en oefeningen via mijn nieuwsbrief.

De Spiritueel coach